۷ خرداد؛ سالروز افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی«نسیم محلات» فاطمه جعفری،فعال رسانه دررابطه با سالروز افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی در یادداشتی نوشت:هفتم خرداد هر سال، یادآور یکی از روزهای سرنوشت‌ساز در تاریخ جمهوری اسلامی ایران است. در این روز در سال ۱۳۵۹، اولین دوره مجلس شورای اسلامی به فرمان امام خمینی(ره) افتتاح شد؛ نهادی که برآمده از رأی مستقیم ملت و تبلور اراده جمعی مردم ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود.

افتتاح اولین مجلس پس از انقلاب، نه‌تنها آغاز فعالیت رسمی قوه مقننه در ساختار جمهوری اسلامی بود، بلکه نقطه عطفی در تحقق مردم‌سالاری دینی محسوب می‌شود؛ الگویی از حکمرانی که در آن، مردم نه‌تنها در تعیین سرنوشت سیاسی خود مشارکت می‌کنند، بلکه نهادهای حاکمیتی نیز بر اساس رأی مردم شکل می‌گیرند و تحت نظارت نمایندگان منتخب آنان اداره می‌شوند.

از پیروزی انقلاب تا تشکیل مجلس

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، نظام شاهنشاهی فروپاشید و زمینه برای استقرار حکومتی مبتنی بر اراده مردم فراهم شد. نخستین گام، برگزاری همه‌پرسی تعیین نظام جمهوری اسلامی در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ بود که با رأی ۹۸.۲ درصدی مردم، جمهوری اسلامی تثبیت شد.

در گام بعد، تدوین قانون اساسی در دستور کار قرار گرفت. مجلس خبرگان قانون اساسی در مرداد ۱۳۵۸ تشکیل شد و پس از چهار ماه، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تدوین و در آذر همان سال با رأی اکثریت مردم تصویب شد. این قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی را به عنوان رکن اساسی قوه مقننه و نماینده اراده مردم تعریف کرد.

انتخابات و افتتاح رسمی مجلس

نخستین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ برگزار شد. مشارکت گسترده مردم، نمایانگر اعتماد عمومی به ساختار جدید نظام و استقبال از مشارکت در تصمیم‌گیری‌های ملی بود. دور دوم انتخابات نیز در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۹ انجام شد تا کرسی‌های باقی‌مانده تعیین تکلیف شوند.

در ۷ خرداد ۱۳۵۹، مراسم رسمی افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی در محل بهارستان برگزار شد. امام خمینی(ره) در پیامی خطاب به نمایندگان منتخب، با تأکید بر اهمیت مجلس در مسیر تحقق عدالت و صیانت از حقوق ملت، نمایندگان را به ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری و استقلال از قدرت‌های خارجی دعوت کردند.

جالب آن‌که این روز مصادف با ۱۳ رجب، سالروز ولادت حضرت علی(ع) بود؛ شخصیتی که در تاریخ اسلام نماد عدالت، مردمداری و حکمرانی بر مبنای حق و اخلاق است. نمایندگان نخستین دوره مجلس، این تقارن را به فال نیک گرفتند و آن روز را «مظهر عدل علوی» نامیدند؛ الگویی که قرار بود در تمامی تصمیم‌گیری‌ها و قانون‌گذاری‌های مجلس جاری باشد.

ترکیب و عملکرد نخستین مجلس

نخستین مجلس شورای اسلامی متشکل از نیروهای انقلابی، چهره‌های مذهبی، سیاسی و اجتماعی بود که با نگاهی تازه و انگیزه‌ای انقلابی، وارد میدان قانون‌گذاری شدند. در این مجلس، ۲۳۴ نماینده از سراسر کشور حضور داشتند و ریاست آن بر عهده آیت الله هاشمی رفسنجانی بود.

این مجلس در یکی از حساس‌ترین و بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ کشور فعالیت خود را آغاز کرد: هم‌زمان با تجزیه‌طلبی گروهک‌های تروریستی در برخی مناطق، اقدامات خرابکارانه منافقین، شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، و بحران‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها و خروج شرکت‌های غربی.

در چنین شرایطی، مجلس اول توانست با تصویب قوانین اساسی و ضروری، نظارت بر عملکرد دولت‌ها، مقابله با نفوذ بیگانگان و حمایت از جبهه‌ها، نقش کلیدی در تثبیت پایه‌های نظام جمهوری اسلامی ایفا کند.

اهمیت مجلس در نظام جمهوری اسلامی

در قانون اساسی جمهوری اسلامی، مجلس شورای اسلامی به عنوان نهاد قانون‌گذار کشور، دارای اختیارات گسترده‌ای است. تصویب قوانین عادی، برنامه‌های توسعه، بودجه سالانه کشور، معاهدات بین‌المللی، نظارت بر دولت و استیضاح وزرا، تنها بخشی از وظایف این نهاد است.

همچنین طبق اصل ۷۱ قانون اساسی، مجلس می‌تواند در همه امور در حدود مقرر در قانون اساسی قانون وضع کند و اصل ۸۴ تصریح می‌کند که هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهارنظر کند.

۷ خرداد؛ نماد تداوم مردم‌سالاری

هفتم خرداد تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه یادآور عهدی است میان مردم و نمایندگان‌شان. مجلس شورای اسلامی به‌عنوان «خانه ملت» باید صدای مردم باشد؛ نهادی برای شفافیت، عدالت، توسعه و پیشرفت کشور.

امروز، در شرایطی که کشور با چالش‌های اقتصادی، اجتماعی، بین‌المللی و فرهنگی روبه‌روست، رسالت مجلس بیش از همیشه سنگین است. مجلس باید فارغ از جناح‌بندی‌های سیاسی و تحت هدایت اصل مردم‌مداری و منویات مقام معظم رهبری، در مسیر حل مشکلات مردم گام بردارد.

سخن پایانی

اکنون پس از گذشت بیش از چهار دهه از افتتاح نخستین دوره مجلس شورای اسلامی، این نهاد همچنان رکن اساسی حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی ایران است. سالروز ۷ خرداد فرصتی است برای بازخوانی میراث آن مجلس اول، تجلیل از مجاهدت‌های نمایندگان ادوار مختلف، و یادآوری مسئولیت خطیر نمایندگان فعلی در قبال مردم و قانون اساسی.