کودتای ۲۸ مرداد؛ پایان دولت ملی، آغاز وابستگی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «نسیم محلات» ،در روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، تاریخ ایران شاهد یکی از مهم‌ترین و تلخ‌ترین نقاط عطف خود بود؛ کودتایی سازمان‌یافته با حمایت مستقیم آمریکا و بریتانیا که دولت ملی دکتر محمد مصدق را سرنگون کرد و مسیر استقلال‌خواهی ملت ایران را با خشونت و سرکوب مواجه ساخت.

زمینه‌های کودتا، نفت، استقلال و استعمار

پس از ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۳۰ به رهبری دکتر مصدق، ایران وارد مرحله‌ای حساس از تقابل با قدرت‌های استعماری شد. بریتانیا که منافع خود را در خطر می‌دید، با همکاری آمریکا و عوامل داخلی، طرحی برای سرنگونی دولت قانونی ایران طراحی کرد. عملیات «آژاکس» نام رمز این کودتا بود؛ پروژه‌ای مشترک میان سازمان سیا و MI6 که با تطمیع، تهدید و تحریک نیروهای وابسته، در نهایت موفق شد دولت مصدق را ساقط کند.

روز کودتا،خیابان‌ها، خشونت و سقوط

در صبح ۲۸ مرداد، گروه‌هایی از اراذل و اوباش با حمایت مالی و لجستیکی خارجی، به خیابان‌ها آمدند. مراکز دولتی اشغال شد، رادیو به دست کودتاگران افتاد و نیروهای نظامی وفادار به شاه وارد عمل شدند. مصدق مجبور به فرار شد و حکومت ملی پایان یافت. این کودتا نه‌تنها یک دولت مردمی را سرنگون کرد، بلکه اعتماد عمومی به ساختار سیاسی را نیز به‌شدت آسیب زد.

پیامدهای کودتا،بازگشت استبداد، گسترش وابستگی

پس از کودتا، محمدرضا شاه با حمایت غربی‌ها قدرت مطلقه را در دست گرفت. فضای سیاسی کشور به شدت بسته شد، احزاب منحل شدند، و ساواک به‌عنوان ابزار سرکوب گسترده شکل گرفت. وابستگی اقتصادی و نظامی به غرب افزایش یافت و نفت ایران بار دیگر در اختیار شرکت‌های خارجی قرار گرفت.

حافظه‌ی جمعی، ۲۸ مرداد در ذهن ملت ایران

کودتای ۲۸ مرداد، نماد خیانت به آرمان‌های استقلال، آزادی و عدالت است. این واقعه در حافظه‌ی تاریخی ملت ایران باقی مانده و بارها در ادبیات، سینما، و تحلیل‌های سیاسی بازخوانی شده است. بسیاری از روشنفکران و فعالان سیاسی، این کودتا را نقطه‌ی آغاز سرکوب‌های گسترده و زمینه‌ساز انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ می‌دانند.

درس‌های امروز،مقاومت در برابر نفوذ خارجی

کودتای ۲۸ مرداد نشان داد که هرگاه ملت ایران در مسیر استقلال گام بردارد، قدرت‌های خارجی با ابزارهای مختلف—از رسانه تا کودتا—در پی مهار آن برمی‌آیند. تجربه‌ی آن روز، امروز نیز در سیاست خارجی ایران دیده می‌شود؛ از مقاومت در برابر تحریم‌ها تا حمایت از ملت‌های مظلوم منطقه، همگی در راستای حفظ استقلال و مقابله با سلطه‌طلبی است.

۲۸ مرداد، نه فقط یک روز تاریخی، بلکه یادآور این حقیقت است که استقلال، هزینه دارد؛ اما ملت ایران بارها نشان داده که حاضر است این هزینه را برای عزت و آزادی خود بپردازد.